Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir?

Diyabet (şeker hastalığı),  vücuttaki kan şeker düzeyini dengeleyen insülin hormonunun eksikliğinden oluşan kronik metabolizma bozukluğuna nedir.

Şeker hastalığı konusunda dikkatli olunmadığı takdirde ömür boyu sürebiliyor.  Şeker hastalığı kısaca yediğimiz besinlerden kana geçen şekeri, yani bir diğer ismiyle glukozu kullanamaz ve bunu sonucunda kan değeri yükselir.

Yediğimiz besinlerin özellikle karbonhidrat içeren besinlerin çoğu vücutta enerji için kullanılmak üzere glukoza dönüştürülür. Midenin arka yüzeyinde yerleşik bir organ olan pankreas, kaslarımızın ve diğer dokuların kandan glukozu alıp enerji olarak kullanmalarını sağlayan “insülin” adı verilen bir hormon üretir. Besinlerle kana geçen glukoz, insülin hormonu aracılığı ile hücrelere girer. Hücreler glukozu yakıt olarak kullanır . Eğer glukoz miktarı vücudun yakıt ihtiyacından fazla ise karaçiğerde (şeker deposu=glikojen), yağ dokusunda depolanır.

Diyabeti olmayan bir birey kan şekeri düzeyi açlık halinde 120 mg/dl, tokluk halinde (yemeğe başladıktan iki saat sonra) 140 mg/dl’nin üstüne çıkmaz. Açlıkta veya toklukta ölçülen kan şekeri düzeyinin bu değerlerin üstünde olması diyabetin varlığını gösterir.

Bir kişinin diyabetli olup olmadığı Açlık Kan Şekeri (AKŞ) ölçümü veya Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) yapılarak saptanır. AKŞ ölçümü 100-125 mg/dl olması gizli şeker (pre-diyabet) sinyalidir. AKŞ ölçüm sonucunun 126 mg/dl veya daha fazla olması diyabetin varlığını gösterir.

OGTT’de glikozdan zengin sıvı aldıktan 2 saat sonraki kan şekeri değeri önemlidir. İkinci saat kan şekeri ölçümü 140-199 mg/dl ise gizli şeker, 200 mg/dl veya daha yüksek ise diyabet tanısı konulur.

Diyabet Riski

Basit bir test ile, diyabet riskinizi belirleyebilirsiniz. Diyabet tedavi edilmediği taktirde çeşitli sağlık problemlerine yol açar. Erken teşhis, size sağlıklı bir yaşam şansı verir.

Diyabetli Olma Riskiniz Nedir?

Diyabetli olduğunuzun farkında değil misiniz? Cevap ne yazık ki, genellikle evettir. Türkiye’de 1997 yılında yapılan araştırma sonuçlarına göre ülkemizde yaklaşık olarak 3 milyon 600 bin kişi diyabetli fakat bunların 1 milyon 200 bininin teşhisi henüz yapılmamıştır.

Genellikle 40 yaş üstündeki insanlarda görülen Tip 2 diyabetin semptomları normal yaşlanma süresinde gizli kalabilir. Sıklıkla kişiler başka sağlık problemleri için başvuruda bulunduğunda tesadüfen diyabet teşhisi konur. Tip 2 diyabetli olanlar daha önceki durumlarına göre daha fazla susama veya acıkma ile halsizlik veya zayıflık hissederler. Bu tür belirtileri olanlar, bu şikayetlerini genellikle çok çalışmalarına veya strese bağlarlar ve doktora başvurmazlar.

Diyabetin diğer tipi olan Tip 1 diyabet, nadiren uzun süre teşhis konmadan seyreder. Tedavi edilmeyen Tip 1 diyabet kısa sürede komaya veya ölüme neden olmaktadır. Tip 1 diyabet genellikle çocukları ve gençleri etkilemekteyken, Tip 2 diyabet genellikle orta yaş ve üstündekileri etkiler. Diyabet vakalarının % 90-95’ini Tip 2 diyabet oluşturmaktadır.

Erken teşhis normal, sağlıklı bir yaşam sağlama şansını vermektedir. Tip 2 diyabetin tedavisi biraz kilo verme, dengeli bir beslenme planı ve fiziksel aktivitede ki artıştan ibarettir. Bu tedbirler yeterli olmazsa doktorunuz size ilaç veya insülin tedavisi verebilir.

Tip 2 diyabet önem verilmesi gereken bir hastalıktır. Tedavi edilmediği takdirde ciddi ve hayatı tehdit eden sinir hasarı, böbrek hastalığı, kalp damar hastalıkları ve inme gibi komplikasyonlara neden olmaktadır. Birçok insan, bunlara bazı doktorlarda dahil olmak üzere, Tip 2 diyabetini Tip 1 diyabetten daha az ciddi olduğunu düşünmektedirler ve hatalı olarak Tip 2 diyabeti “sınırda diyabet” veya “şekerin dokunuşu” şeklinde tanımlamaktadırlar.

Diyabetin teşhisi basittir ve kendi sağlığınızı tarafsız olarak değerlendirmekle başlar. Araştırmalar fazla kiloların ve yakın akrabalar da Tip 2 diyabet varlığının diyabetli olma riskini artırdığını göstermektedir. Ayrıca bazı etnik gruplarda da diyabet riski fazladır.

Diyabet riskinizi öğrenmek için aşağıdaki testi yapmanız yeterli olacaktır.

Riskinizi test edin
Evet                              Hayır                            
1. Vücut ağırlığım yanda verilen tabloya göre eşit veya daha fazla
 
5 puan
 
0 puan
2. 65 yaşın altındayım ve gün boyu çok az egzersiz yapıyorum veya hiç yapmıyorum
 
 
5 puan
 
 
     0 puan
3. 46 ile 64 yaş arasındayım
5 puan
     0 puan
4. 65 yaşın üzerindeyim
 9 puan
0 puan
5. 4 kilo üzerinde çocuk doğurmuş bir kadınım
 
1 puan
 
 0 puan
6. Kız veya erkek kardeşimde diyabet var
1 puan
 0 puan
7. Diyabetli akrabam var
1 puan
 0 puan
Toplam Puanlar    
Değerlendirme
Aldığınız puanları toplayın. Eğer elde ettiğiniz sayı;
3 ile 9 puan arası ise: Muhtemelen şu an için diyabetli olma riskiniz düşüktür.
10 veya daha fazla puan ise: Diyabetli olma riskiniz yüksektir. Eğer puanınız 10 veya yukarısında ise doktorunuzdan randevu alarak en kısa zamanda görüşmelisiniz. Sadece doktorunuz diyabetli olup olmadığınızı tespit edebilir. Bunun için şeker yükleme testi yaptırmanız gerekecektir. Eğer şu an için risk altında değilseniz bile diyabeti unutmayınız. 45 yaş üstündeki tüm insanların diyabet yönünden test edilmesi gerekmektedir. Test için bir gece açlık sonrası sabah alınan açlık kan şekerinin 126 mg/dl’nin üzerinde olması diyabet teşhisini koydurmaktadır. Test sonucu normal çıksa bile, üç senede bir testin tekrarlanmasını öneririz.

 

Risk Ağırlık Tablosu

Boy (cm)    Ağırlık (kg) 
 147      58.5 
150   60 
152.5   62.5  
155     65
157.5    66.7 
160 69  
162.5     71 
165 73.5  
167.5 76   
170      78   
172.5     80  
175 82.5
177.5     85
180   87.5 
183        90  
185.5     92.5   
188     95  
190.5          98   
193  100 
• Boyunuza göre ağırlığınız tabloda verilendeğere eşit veya bu değerden fazla ise diyabet riskiniz yüksektir.
• Bu tablo vücut kitle indeksine göre yapılmıştır. Tablo, 35 yaş üzerindeki erkekler ve kadınlar için, boya göre sağlıklı olmayan kiloları göstermektedir

Eğer;

• Fazla kilolu iseniz
• Yakın akrabalarınızda Tip 2 diyabetli olan varsa
• Yüksek risk taşıyan etnik gruptaysanız
• Tansiyon yüksekliğiniz var ise
• HDL kolesterol veya trigliserit düzeyleriniz normal değil ise
• 4 kg üzerinde çocuk doğurmuş iseniz veya gebelikte çıkan bir diyabetiniz varsa
Daha genç yaşlarda ve daha sık test yaptırmanızı öneririz.

Kaynak: turkdiab.org